cultuur in amsterdam oost watergraafsmeer
muiderpoort
 
adresop de grens, Alexanderplein
categoriearchitectuurhistorie, bijzondere architectuur
Alexanderplein
Muiderpoort (1770)

In de huidige situatie loopt het verkeer om de Muiderpoort heen. Op deze historische foto is de Muiderpoort als stadspoort te zien.

Aan het einde van de Plantage Middenlaan staat tussen langs de Lijnbaans- en Singelgracht (resp. de binnen- en buitengracht van de oude stadswal) een beetje verloren in een parkje de Muiderpoort. Van de poorten die in de 17de en 18de eeuw toegang tot de stad gaven, is dit het enig overgebleven exemplaar. De stadspoort werd in 1770 gebouwd, nadat de oude poort uit 1663 in 1769 was ingezakt. De bouw van deze poort was tevens het eerste, in architectonische zin, belangrijke stadsgebouw van de 18de eeuw. De poort is door stadsbouwmeester Cornelis Rauws (1732-1772) ontworpen in Lodewijk XVI-stijl. Het beeldhouwwerk is gemaakt door Anthonie Ziesenis (1731-1801).
Muiderpoort, gezien vanaf de landzijde

De stadspoort is classicistisch van opzet. De poortopeningen suggereren een triomfboog. Het verhoogde middengedeelte met balustrade wordt bekroond door een achtkantige koepeltoren. Aan de stadskant bevindt zich een inspringende middenpartij met pilasters en fronton, geheel in de Dorische orde. De achtergrond van de pilasters is in rustica uitgevoerd. Aan de land- of buitenzijde zijn zuilen toegepast die door banden onderbroken worden. Aan de landzijde is het nieuwe Amsterdamse stadswapen met de drie Andreaskruizen in het fronton aangebracht, aan de stadskant het oude stadswapen, het koggeschip. In het hoofdgestel, boven de poortdoorgangen, bevindt zich een bij de orde passend trigliefen-fries.

De Muiderpoort in de 18de eeuw (Hendrik Keun, 1771) Het in 1898 gesloopte "hekkepoortje" met de Muiderpoort op de achtergrond (foto eind 19de eeuw)

Oorspronkelijk ging al het verkeer door de poort en lag er voor de poort over de Singelgracht een stenen brug waarin twee houten wipbruggen opgenomen waren. Aan het uiteinde van de brug was een buitenpoort of hamei aangebracht, voorzien van smeedijzeren hekken. Deze "hekkepoort" werd in 1898 om verkeerstechnische redenen afgebroken: men vond de doorgang te smal. In 1903 werd de brug vervangen door een nieuw exemplaar die naast de poort werd gebouwd; vanaf dat moment verloor de poort haar functie, want al het verkeer reed nu om de poort heen.
De hekkepoort is bewaard gebleven. Veertig jaar na de sloop werd het poortje uit 1770 herbouwd aan de ingang van het huidige Flevopark in Amsterdam-Oost. Nog steeds siert deze eveneens in Lodewijk XVI-stijl opgetrokken buitenpoort de toegang tot het park.

De oorspronkelijke wachtruimte op de verdieping is thans als kantoorruimte in gebruik.